In deze periode tussen 1900 en 2000 veranderde de voornamelijk straat- en markthandel in een gebeuren, dat zich binnen vier muren ging afspelen. Ook de ontwikkeling naar de cash en carry bedrijven, de supermarkten en nog later de woonboulevards speelden in toenemende mate een belangrijke rol in de detailhandel.

Van belang was ook de ontwikkeling op het prijsgebied. Was vroeger het beroemde “handjeklap” een normale zaak. De komst van de Winkel van Sinkel heeft dat rigoureus omgegooid en vanaf toen ( ca 1839 het warenhuis in Utrecht) kwamen de vaste prijskaartjes in opmars. Op markten en bij de straathandel bleven nog wel even de onderlinge prijsafspraken de boventoon voeren.

De knusheid van de smalle ramen en de deuren, die met veel kunstige, sierlijke krullen en dergelijke waren bewerkt, nodigde uit tot een teruggang in de tijd in de oude binnenstad van Bergen op Zoom.
Was het mogelijk nog een vergelijk te gaan maken tussen oude, ongemakkelijke en wat donkere muffe winkels van toen en de nieuwerwetse, grote en erg lichte winkels van heden.? Tussen de service-gevoelige middenstander van toen en de kassiëre van vandaag de dag, die slechts het product langs een scanapparaat hoeft te halen zodat kan worden afgerekend. Tussen de karige variaties in de producten naar schappen vol met een veelvoud aan variaties van brood/vlees/kruidenierswaren etc……

Deze pui blijkt een winkel in de Zuivelstraat 31 te zijn. De pui is van voor de verbouw van de winkel in 1932 en werd daarna de muziekhandel van Jordans.

 

Zoals bekend bestonden er twee types winkel eind 19e eeuw. De een vaak niet meer dan een uitstalraam, dat was afgescheiden van een kamerruimte. Dit omdat naast de inkomsten van de man, die meestal erg karig waren, iets extra’s kon worden verdiend. Veelal betrof het wat kruidenierswaren, rookartikelen en bij velen toch wel wat groente en fruit.

Uiteraard waren de winkel - advertenties, de “klantenbespreking”, de personeelsoproepen, de marktberichten en de verslaglegging van de diverse vakvergaderingen een enorme bron van informatie. Het probleem bij deze info was wel dat de media in de eerste helft van de 20e eeuw slordig was met de vermelding van namen, nummers en adressen…. waardoor veel gegevens dubbel gecheckt moesten worden in de gemeentelijke Bevolkings- en standregisters.
Ook was het in de kleinere stad de gewoonte de presentatie te richten op de “roepnaam” van degene, die adverteerde, maar ook werd een locatie vaak vermeld b.v tegenover het postkantoor.
Naast dit verschijnsel was er ook nog sprake van de “Verzuiling” .
Zeker in de periode tussen 1900 en 1950 was het meer dan normaal advertenties te plaatsen in het blad, dat verbonden was aan de eigen religieuze achtergrond, zodat een vergelijk op basis van meerdere kranten niet altijd mogelijk was. Ongetwijfeld heeft de WO1 hier wel een doorbraak verricht, want in de jaren daarna kwam dat probleem steeds minder voor. 

Een ander archief waren de Gilde-archieven, de archieven van de diverse vakverenigingen en de archieven van de Middenstandsorganisaties. Ook de familiearchieven waren een bron van inspiratie en niet te vergeten de interviews met de nog terug te vinden winkeliers of hun nazaten.

De oudste geïnterviewde winkelier was bloemenhandelaar de heer P Dries. Tijdens het driedelige interview in 2014 was hij toch al 95 jaar.
Deze mensen brachten allen tesamen een gevoel van nostalgie teweeg aangekleed met prive-familie verhalen en –problemen. Prachtige verhalen, waarvan ik met volle teugen heb mogen genieten, maar waarvan er vele thuishoren in een familiekroniek..